در قرن گذشته وسعت و شدت استفاده از نورهای مصنوعی به طوری افزایش یافته است که تاثیرات مهم و اساسی بر روی زیست شناسی و اکولوژی گونه های موجود در طبیعت گذاشته است...

تاثیرات آلودگی نوری بر حیوانات

در قرن گذشته وسعت و شدت استفاده از نورهای مصنوعی به طوری افزایش یافته است که تاثیرات مهم و اساسی بر روی زیست شناسی و اکولوژی گونه های موجود در طبیعت گذاشته است. ما بین آلودگی نوری نجومی که باعث محدود شدن دید نسبت به آسمان می شود و آلودگی نوری اکولوژیکی که باعث تغییر نور طبیعی در اکوسیستمهای خاکی و آبی می شود تفاوت قائل می شویم. بعضی از عواقب فاجعه بار نور برای یکسری از گروه های جانوری شناخته شده هستند همانند مرگ پرنده های مهاجر در اطراف ساختمانهای بلند روشن و گم شدن لاکپشتها دریایی به دلیل وجود نورهای موجود در ساحلهای محل تولدشان. تاثیرات دقیق نورهای مصنوعی شبانه بر روی رفتار و اجتماع اکولوژی، ضرورت دفاع برای حفاظت محیط ایجاد کرده است.

   انواع نورهایی که محیط زندگی حیوانات را روشن می سازد باعث اختلال در تمرکزو جفت یابی آنها گشته و صیدشان را در بسیاری از موارد مانند پروانه ها و ماهی ها برای شکارچیان آسان می کند که موجب بر هم خوردن سیکل طبیعت و رفتار طبیعی جانوران می گردد.
براي مثال:
• جيمر ليويد از دانشگاه فلوريدا در جين اسويل مي‌گويد:
    طيف نور ممتد مي تواند منجر به ايجاد اختلالاتي در رفتار كرمهاي شب تاب می شود. اين حشره نوري توليد مي كند كه از آن براي ارتباطات جنسي استفاده مي شود.
لاکپشتهای دریایی محل هایی را برای تخم گذاری انتخاب می کنند که شن نرم داشته و تاریکی مطلق در آن حکم فرما باشد زیرا پس از بيرون آمدن بچه لاك پشتها از تخم با رویت کوچکترین نوری به سمت آن منحرف می شوند و در مسیر ار بین میروند.
• كند .دهند.فرانك ، پزشك و علاقمند به بيدها می گوید:
بيدها(نوعي از پروانه ها) بيشتر به دور لامپهاي خياباني تجمع مي كنند تا در اطراف لامپهاي كم‌فشارسديمي و اين در حالي است كه اگر توسط خفاشها شناسايي شوند به طور طبيعي و بصورت نامعقول و نامنظم شيرجه هايي مي روند وبا توليد فركانسهاي ساختگي از دست آنها مي گريزند ولي نور مصنوعي باعث كاهش اين سيستم تدافعي در بيدها ميشود و جمعيت آنها به سرعت كاهش مي يابد.     
   متاسفانه لامپهاي سديمي علاج مقابله با آلودگي نوري نمي‌باشد. چراغهاي سديمي در گونه اي قورباغه موجب قطع موقت تغذيه طبيعي و بروز رفتارهاي غير ارادي وتكان نخوردنهاي بلند مدت بعد از خاموشي چراغها مي‌شود.
• سلامندر محقق شارون وايز كالچج يوتيكا  و  خانم  باريانت و باچنان محقق غورباقه در يوتيكا می گویند:
    سمندرها نيز زير نورهاي مصنوعي نمي توانند از تالابي به تالاب ديگر حركت كنند و ساعتها بدون حرکت ساکن می مانند و اين عدم حركت موجب مرگ تدريجي و از بين رفتن آنها توسط صيادان شب مي شود. كشف كرده اند كه در معرض قرار گرفتن ناگهاني غورباقه ها توسط نور مصنوعي منجر به نمايش شبانه غورباقه ها و قطع موقت تغذيه طبيعي و بروز رفتارها و تكان نخوردن هاي بلند مدت بعد از خاموشي چراغ ها مي شود.

مارين وي مور و سوزان جي كوهلر ار كالج ولسلي تاثيرات نور مصنوعي را بر روي آبزيان بي مهره درياچه ها و تالاب هاي نيواينگلد آزمايش كرده اند. اطلاعات آنها نشان مي دهد كه فعاليت شبانه اين حيوانات در سطح آب وابسته به مقدار نوري است كه دريافت مي كنند. اين امر مي تواند باعث كمتر خورده شدن جلبك ها و خزه در سطح توسط بي مهرگان شود كه بالقوه باعث زياد شدن جلبك ها و پايين آمدن كيفيت آب مي شود.
همچنين يافته اي محدود نشان مي دهد كه اكوسيستم رودخانه مي تواند تحت تاثير نور مصنوعي قرار بگيرد.در نشست UCLA باربارا نايتينگيل از دانشگاه واشنگتن در سياتل شرح داد كه چندين گونه بخصوص ماهي مانند سلمون، هرينگ و سندلنس زير نور  مصنوعي كه بخشي از راه هاي آبي را روشن مي كند جمع مي شوند.توجه و تجمع غيرطبيعي ماهي در امتداد نور ها باعث مي شودتا صيد ماهي ها براي خرسها و ديگر صيادان آسانتر شده  و تاثيري منفي بر روي جمعيت ماهي هاي آسيب پذير  بگذارد.
   در گونه اي از ماهي ها مانند آزاد ماهي ها، شَگ ماهي ها، سندلس ها بر اثر تابش نور مصنوعي بر محيط زيست‌شان در آن منطقه تجمع كرده و صيدشان را توسط خرسها و ديگرشكارچيان آسانتر مي سازند و بدينگونه جمعيتشان كاهش مي يابد.

پرندگان:
نور مصنوعی باعث تضعیف قوه جهت یابی پرندگان شده، موجب گم کردن لانه یا مسیرهای مهاجرتشان از تالابی به تالاب دیگر می گردد. همچنین نورهای قرمز و آبی برجهای بلند، پرندگان را جذب خود کرده و در نهایت این نورهای فریبنده باعث برخورد دسته های پرنده گان شده و کشته می شوند.   نورپردازي نامناسب برج ها, ساختمانها, ميادين و نور آزاردهنده نورافكن ها براي پرندگان بخصوص در هنگام پرواز يا در حال دور زدن ها موجب خيرگي يا كوري موقت شده و باعث برخورد با يكديگر يا برجها مي شوند. تحقيقات حاكي از آنست كه نورهاي سفيد و قرمز واكنش بيشتري را در پرندگان نشان مي‌دهد. همچنين اثرات آلودگي نوري در دراز مدت براي پرندگان موجب تضعيف و سپس از بين رفتن قوه جهت يابي شان شده و در پيدا كردن راه بازگشت به لانه و يا تالابهاي مهاجرتشان دچار مشكل شوند.
  بااطلاعات و مطالعاتي كه SOS   داشته است  پودل اسكاي و دستيارانش  تخمين زده اند كه 10 درصد از جوجه ها هر ساله از بين مي رود و  15 درصد ديگر در اثر تصادم با نورهاي مصنوعي زخمي مي شوند.
به تحقیقی که در شهر نیویورک آمریکا انجام گرفته توجه فرمائید تا خطرات ناشی از نور مصنوعی را بر پرندگان احساس کنید:
نیویورک شهری است که تقریبا هیچگاه نمی خوابد. شهری پوشیده از برجهای بلند و سربه فلک کشیده که رنگ و لعاب آن دل هر انسانی را به خود جلب می کند. از پروژکتورهای تزئینی برجها گرفته تا تیرهای چراغ برق خیابانهاو نورهای جذاب فروشگاه هاو تفرجگاه ها.
   پائیز فصل کوچ و مهاجرت بسیاری از پرندگان است و نیویورک درست در مسیر عبور آنها به سمت مناطق گرمتر قرار دارد. با گذشت تقریبا یکماه از گذشت این فصل، نیویورکی ها هر روز صبح با لاشه پرندگانی مواجه می شدند که شبها و به هنگام مهاجرتشان به آسمانخراشها برخورد کرده اند. روشن ماندن چراغهای این ساختمان ها بلند، باعث منحرف شدن دسته های مختلف پرندگان مهاجر از مسیر اصلی شان می شود و این موضوع علاوه بر مرگ و میر پرندگان که ناشی از برخورد آنها با ساختمانهاست عوارض زیست محیطی فراوانی نیز به همراه دارد. پرستوها، دارکوب ها و بسیاری دیگر از پرندگان شبهای نیویورک را به روز آن ترجیح می دهندو در این فصل هر روز بعد از غروب خورشید ، نیویورکی ها شاهد پرواز دسته های مختلف پرندگان بر فراز آسمان این شهر هستند. این پرندگان غالبا با عبور از نیویورک و حرکت به سمت جنوب قصد دارند خودشان را به مناطق گرم تر برسانند. اما در سال گذشته نیویورک شاهد تحولاتی بود که به نظر می رسد بتواند در مهاجرت مطمئن تر و بی خطرتر پرندگان از فراز این شهر مثمرثمر واقع شود. برای اولین بار در اقدام بی سابقه مدیران بیش از 100 آسمانخراش بلند در نیویورک تصمیم گرفتند که شبها چراغهای ساختمانهایشان را خاموش کنند. در میان شرکت کنندگان این طرح چندین آسمانخراش معروف نیویورک مانند امپایراستیت، کرایسلر و سیتی گروپ سنتر نیز دیده می شوند. مالکان این ساختمان ها دراقدام عجیب، امسال اصرار دارند که به خاطر حفظ جان پرندگان و مهیا کردن مهاجرتی امن تر برای آنان، چراغهایشان را در طول شب خاموش کنند اما به نظر می رسد در پشت این نیت خیرخواهانه آنها تمایلی نه بیشتر اما لااقل به همان اندازه برای ماهش هزینه هایشان در مصرف برق و انرژی وجود داشته باشد. بر اساس آمار ارائه شده از سوی یکی از محققان دانشگاه پنسیلوانیا، هر سالنزدیک به یک میلیون پرنده در نیویورک در اثر برخورد به پنجره های شیشه ای آسمانخراشهای این شهر کشته می شوند که البته بخشی از این تلفات به دیگر ساعات روز مرتبط می شود. اما اکثر آنها در طول شب اتفاق می افتد. مرگ و میر پرندگان در روز با مرگ آنان در شب تفاوت دارد.
در طول روز اکثر برخوردهای پرندگان با ساختمانها د رارتفاعاتی نزدیک به سطح زمین صورت می گیرد، چراکه آنها در اثر بازتاب نور در شیشه پنجره ها، آنها را با فضای باز اشتباه می گیرد و به سمتشان پرواز می کنند اما در طول شب بخصوص در فصل مهاجرت پرندگان روشن بودن چراغهای آسمانخراشها و فقدان بادهای قوی باعث می شود که پرندگان از مسیر اصلی شان خارج و به سمت آنها پرواز کنند.
تحقیقات امپایراستیت:
علاوه بر برخورد پرندگان با شیشه پنجره های آسمانخراشها، خستگی هم یکی دیگر از عوامل مرگ و میر آنها در نیویورک است. پرندگان در شب و به خصوص زمانی که آسمان شهر ابری باشد، بسوی نور ساختمانها جذب می شوند و با وزیدن بادهای خفیف در این فصل، مسیرشان را گم می کنند و به اشتباه بدور این ساختمانها می چرختند. آنها در بسیاری از موارد تا جایی به این کار ادامه می دهند که یا به ساختمان برخورد کرده و یا از شدت خستگی سقوط می کنند.تحقیقات در مورد مرگ و میر پرنده ها در نیوورک به سال ها قبل یعنی به سال 1887 و زمانی که مجسمه آزادی تازه در این شهر نصب شده بود، بر می گردد. امروز پرنده شناسان می گویند که هر شب بیش از صدها و حتی هزاران پرنده در این شهر و بعلت وجود آسمانخراشهای آن تلف می شوند. اگر چه در چند سطر قبل دلایلی برای مرگ و میر پرندگان در نیویورک ذکر شد، اما دانشمندان هنوز بطور کامل نتوانستند علت این پدیده را کشف کنند. دکتر "رابرت دی کاندیدو" سه سال است که در فصل پائیز از فراز برج امپایتراستیت نیویورک مهاجرت پرندگان را زیر نظر دارد. وی که در سالهای قبل و اوایل پائیز امسال شاهد مرگ و میر فراوان پرندگان بود، می گوید که از زمان اجرای طرح خاموشی چراغ ها در این آسمانخراش به بعد، تنها به لاشه 4 پرنده مرده برخورده است که آنها هم در یک شب بارانی و نه در اثر برخورد مستقیم به ساختمان تلف شده اند. او می گوید: برخی از شبها پرندگان کمی گیج می شوند اما خاموش بودن چراغها کمک می کند که آنها می توان سرانجام مسیرشان را پیدا کنند. من در شبهای مه آلود هم در پشت بام این آسمانخراش ها به بررسی رفتار پرندگان پرداختم اگر چه دراین شبها به اشتباه بدور این ساختما نمی چرخند اما از وجود این ساختمان آگاهند و از نزدیک شدن آن پرهیز می کند.
بزرگترین برخورد:
در روزهای بارانی بعد از اجرای طرح خاموشی چراغها دکتر دی کاندیدو متوجه این مساله شد که در این مواقع پرندگان تمایل بیشتری برای ماندن در کنار یکدیگر دارند. آنها بعد از خلوت شدن محل مخصوص این آسمانخراش روی نرده های آن مِ نشینند و سپس بدون هیچ مشکلی به پروازشان ادامه می دهند او می گوید مرگ و میر پرندگان ارتباطی نسبتاٌ قوی با تعداد آنهادر گروهشان دارد بطوری که در مواقعی که تعداد اعضای گروه بیشتر است، درصد تلفات آنها ه مراتب پائین تر می آید.
   بالاترین آمار مرگ و میر پرندگان در کنار آسمانخراش امپایر استیت به سال 1948 بر می گردد. در یکی از شبهای مه آلود پائیز آن سال این آسمانخراش نورانی باعث مرگ 800 پرنده مهاجر شد. اما تعداد زیاد برخورد پرندگان به این برج در شبهای دهه 1970 و زمانی که چراغهای آن خاموش بود این سوال را پدید آورده است که آیا نور این ساختمان ها علت اصلی مرگ و میر این پرندگان است یا نه؟
صرفه جویی در انرژی:
هر سال میلیونها پرنده توسط گربه ها در آمریکا کشته می شوند براساس آمار رسمی، سالانه شکارچیان این کشور بیش از 120 میلیون پرنده شکار می کنند بطور طبیعی 60 تا 80 درصد پرندگان تنها 2 بار فرصت تجربه فصل پائیز را پیدا می کنند و قالباًٌ یا توسط دیگر حیوانات شکار می شوند یا به هنگام مهاجرت می میرند. به هر حال چه خاموش کردن چراغ ها در طول شب به عدم برخورد پرندگان به ساختمانها کمک کند یا نه، این طرح فواید زیادی برای آنها به همراه خواهد داشت که مهم ترین آنها، کمتر شدن مصرف برق و به طبع آن سوخت است که محیط زیست سالم تر و دست نخورده تری را در اختیار آنها می گذارد اما از طرف دیگر، این طرح فواید اقتصادی زیادی را به همراه آورده است. بر اساس تحقیقات صورت گرفته اگر هر ساختمانی که مجموع مساحت طبقات آن،2.5 میلیون متر مربع یعنی یک سوم مساحت کل واحد های آسمانخراش امپایراستیت باشد در طول فصل پائیز و بعد از نیمه شب تمام چراغهایش را خاموش کند می تواند در پایان فصل از این طریق نزدیک به 120.000 دلار در هزینه هایش صرفه جویی کند.

همانطور که خواندید سیاستهای کشورهای جهان اول حتی در لوای محیط زیست و به اسم اکولوژی محیط زیست به سمت صرفه جویی واستفاده صحیح و معقول پیش می رود حال آنکه رفتارهایی در کشور ما مشاهده می شود که حتی رگه هایی از تعقل نیز در مهندسی نورپردازی ساختمانها مشاهده نمی گردد و این موضوع شاید به سیاستهای کشور و ارزان بودن بهای انرژی در ایران مرتبط باشد. رشد تعداد پرژوکتورهای تزئینی در شهرهای بزرگ و صنعتی جهت رنگارنگ ساختن نماها، وجود توپهای رنگی و چرخشی جهت جلب توجه و تاباندن پرژکتورهای لیزری مستقیماٌ و بدون هدف به آسمان از نمونه های تعقل بالای مهندسی نور در کشور ما می باشد که الزام تدوین قوانین نور و نورپردازی را صدچندان می کند.
 کمی دقیق تر شوید تعداد پرندگان و نوع آن ها از چند سال گذشته تغییری کرده است؟