آيا تاکنون انديشيده‌ايد چرا وقايع نجومي در زندگي گذشتگان ما بسيار مؤثر بوده‌است به طوري که هر حادثه مهم را با ظهور ستاره‌اي درخشان، دنباله دار و يا واقعه‌اي آسماني به خاطر مي سپردند؟
ــ شايد تعداد دنباله دارها بيشتر بوده!
ــ احتمالاًتقويم نداشتند! (که داشتند.)
ــ چون آنها آنقدر اطلاعات علمي نداشتند که بي ارتباط بودن وقايع سماوي با زميني را درک کنند.
ــ ويا ...

اما من اينگونه پاسخ مي دهم: مطمئـنم آنها آسماني زيبـا داشتند که نظر بي‌توجه ترين افـراد را به خود جلب مي‌کرده است. آنها مشکل بزرگ مردمان قرن نوزده و بيستم را نداشتند. همان آلودگي نوري که تعداد بسيار زيادي از ستارگان را از آسمان ما محو کرده‌است.
آلودگي نوري در چند دهه اخير از يک مشکل بزرگ به يک معضل براي منجمان تبديل شده است. اين در حاليست که هنوز اين مسئله براي بسياري از افراد شناخته شده نيست. به همين دليل در اين شماره به توضيح در مورد تعدادي از جنبه‌هاي اين مسئله خواهيم پرداخت.
يکي از معمولترين و آزاردهنده‌ترين مشکلاتي که با نورهاي اطرافتان داريد، نور چراغهايي است که مستقيم وارد چشم شما مي شود. به اين نور "درخش" مي‌گويند که عمدتاً ناشي از لوازم نوري است که خوب ساخته نشده‌اند (اکثر منابع نوري در کشور ما اينگونه است). البته درخش ها مشكلي چندان جدي به شمار نمي‌آيند. مثلاً چراغهاي روستايي که براي يک گشت نجومي به آنجا رفته ايد با ايستادن در پشت درختي از نظر شما محو مي‌شود و يا در حياط منزلتان با هماهنگي با همسايه‌ها مي‌توانيد مقدار بسيار زيادي از اين مشکل را هنگام رصد حل کنيد. اما آنچه به معناي واقعي آلودگي نوري است، مسئله ايست به نام "آسمان تاب". آسمان تاب همان روشنايي مبهم زمينه آسمان است که حتي با دور شدن از مناطق شهري باز هم افق آن قسمت را خراب مي کند. يک راه براي اندازه گيري ميزان آسمان تاب مقايسه زمينه آسمانتان با حالت طبيعي است. آسمان حتي در طبيعي ترين حالت، مقدار معيني روشني دارد. اين آسمان تاب طبيعي چهار منبع دارد: هواتاب بسيار کم نور در لايه هاي بالايي جو(مانند شفق)، نور خورشيد که از غبار ميان سياره‌اي بازناب مي شود (نور منطقه البروجي و نور مخالف)، نور ستارگان که در جو پراکنده مي‌شود و نور بسيار ضعيفي که از ستارگان و کهکشانهاي کم نور مي‌آيد. البته اين آسمان تاب با دوره لکه‌هاي خورشيدي، فصل و زمان تغيير مي‌کند.
آسمان اطراف شهرها در سمت الرأس حدوداً 5 بار درخشانتر از آسمان طبيعي است که در مرکز شهرهاي بزرگ به 15 تا 30 برابر مي رسد (براي شهر مشهد در نواحي اطراف حرم مطهر و يا ميدان دكتر شريعتي (تقي آباد)).
جالب است بدانيد آلودگي نوري بي ارتباط با آلودگي هوا نيست. روزهايي که هوا راکد است و آسمانتان در اثر آلودگي هوا خاکستري شده است، اگر باران يا باد بدون غباري به دادتان نرسد، آسمان شبتان هم پرنور خواهد بود. زيرا ذرات معلق در آسمان همانطور که باعث پراکندگي نور خورشيد مي‌شوند، نورهايي که ما از زمين به آسمان مي فرستيم را هم پراکنده مي‌سازند. پس آبي‌تر بودن آسمان روز، شبي تاريکتر را نويد مي‌دهد.
 اگر اين موضوع را تاکنون امتحان نکرده‌ايد، در ماههاي تابستان که آسمان صاف است بيازماييد. از تأثير آلاينده ها بر شفافيت آسمان شگفت زده خواهيد شد.

نویسنده: سارا عطایی