در اين مطلب سعي داريم تجاربمان را که از انجام فعاليت‌هاي آموزشي مختلف کسب کرده‌ايم در اختيار گروه‌هاي علاقمند ديگر بگذاريم.
   راهنماي گام‌ به گامي که در ادامه مي‌آيد پيشنهاد ماست براي گروه‌هاي علاقمندي که مي‌خواهند يک فعاليت آموزشي مانند: برپايي نمايشگاه، برگزاري کارگاه آموزشي، تهيه بروشور و ... را طراحي و اجرا کنند؛ فعاليت آموزشي که فقط اجرا نشود، بلکه موثر هم باشد!

- راهنماي گام به گام
طراحي و اجراي يک فعاليت آموزشي موثر
گام 0 - به موضوع تسلط کافي پيدا کنيد!
کسي مي‌تواند در آموزش به ديگران موفق باشد که خودش تسلط کافي بر روي موضوع مورد نظرش داشته باشد. فکر نمي‌کنيم مخالف نظر ما باشيد! پس سعي
کنيد تا جايي که مي‌توانيد درباره آلودگي‌نوري مطالعه کنيد و دانش خود را بالا ببريد.

توجه داشته باشيد پس از اين گام‌ است که مي‌توانيد گام‌هاي بعدي تدوين طرح درس آموزشي خود را برداريد

گام 1 - مخاطب خود را شناسايي کنيد!
   شما بايد مخاطب برنامه آموزشي خود را مشخص کنيد (سن و سال مخاطبان و همچنين تعداد آن‌ها). زيرا شيوه آموزشي شما بستگي زيادي به تعداد و گروه سني مخاطبان برنامه‌تان دارد.
   با توجه به گروه‌هاي سني، مي‌توان اين پيشنهادات را مطرح کرد:
. براي کودکان دبستاني و پيش از دبستان آسمان‌هاي پر ستاره را به یادشان بیندازید وبه آن بپردازيد. براي مهندسان برق اتلاف انرژي را و براي روانشناسان بروز استرس و ضعف اعصاب را در صورت وجود آلودگي نوري بازگو کنيد.
براي شناخت مخاطب‌هاي خود سن، تحصيلات، مکان محل سکونت (اعم از شهر يا روستا) و اعتقادات و نگرش‌هاي آن‌ها نسبت به نور را مورد توجه قرار دهيد.
نکته مهم ديگر در اين گام اين است که گاه امکان دارد در شرايطي باشيد که نتوان نوع و تعداد مخاطب را دقيق پيش‌بيني کرد، مانند روز نجوم. سعي کنيد با توجه به موضوعات مشابه، چند گروه را در نظر بگيريد و برنامه‌هايتان را براي آن‌ها طراحي کنيد. شاید هر کدام که یک شهروند بیشتر با آن درگیر است، هر چند خودش نداند.

گام 2 – اهداف فعاليت خود را مشخص کنيد!
   اهداف اجراي برنامه آموزشي خود را بنويسيد. اهدافي که مي‌نويسيد بايد مشخص و دقيق باشد تا بتوان در انتهاي برنامه آموزشي آن‌ها را ارزيابي کرد. اهداف را مي‌توانيد با اين جمله آغاز کنيد: "مخاطبان (شاگردان) در پايان اين برنامه آموزشي بايد بتوانند ....... "

گام 3 – امکانات و محدوديت‌هاي خود را بشناسيد!
براي اجراي يک برنامه آموزشي چه امکاناتي در اختيار داريد؟ امکاناتي مانند: ويدئو پرژکتور، عکس هاي رنگي، ابزراهاي نقاشي يا کاردستي و ...
   محدوديت‌هايتان براي اجراي يک برنامه آموزشي چيست؟ محدوديت‌هايي مانند: زمان و مکاني که در اختيار داريد، تعداد مخاطبان و ...
دانستن پاسخ اين دو سوال به شما در طراحي يک برنامه آموزشي مناسب و اجرايي کمک زيادي خواهد کرد. در پايان گام 3 شما بايد درباره شيوه آموزشي‌تان تصميم بگيريد. يعني تا اين جا بايد به اين نتيجه رسيده باشيد با چه نوع برنامه ‌آموزشي مي‌خواهيد به اهدافتان برسيد. برنامه آموزشي شما يک کلاس است يا يک نمايشگاه، سخنراني است يا يک بروشور آموزشي.
فراموش نکنید که مخاطب، امکانات و محدوديت‌هاي شما است که نوع برنامه آموزشي‌تان را مشخص مي‌کند.

گام 4 – سرفصل‌هاي آموزشي را مشخص کنيد!
سرفصل مطالبي که مي‌خواهيد آموزش دهيد را فهرست کنيد. مثلا در يک سخنراني مي‌توانيد اين موارد را بنويسيد:
• تاريخچه و ماهيت نور
• مثال‌هايي از آزارهاي نوري
• تعريف آلودگي نوري
• مثال‌هاي عيني آلودگي نوري در زندگي روزانه
• عوارض آلودگي نوري
• ميزان آلودگي نوري در ايران
• ميزان آلودگي نوري در جهان
• انجمن‌ها و کشورهاي پيشتاز در اين موضوع
• راهکار هاي کاهش آلودگي نوري
   با توجه به زماني که در اختيار داريد و نوع مخاطبتان البته اين فهرست مي‌تواند کم يا زياد شود. شما مي‌بايست سرفصل‌ها را الويت‌بندي کنيد تا در صورتي که مجبور به کم کردن آن‌ها شُديد، بدانيد کدام‌ها مهم‌تر هستند و يا بر روي مخاطب شما تاثيرگذارترند و مي‌بايست حتماً به آن‌ها پرداخته شود.

گام 5 – طرح درس را بنويسيد!
   مراحل برنامه آموزشي خود را بنويسيد. در هر مرحله مي‌بايست شيوه اجرا و زمان مورد نياز را مشخص کنيد. سعي کنيد طرح درستان مانند يک داستان، از يک روند منطقي پيروي کند. همچنين طرح درستان بايد به مخاطب فرصت دهد تا مرحله به مرحله مطالبي را که ياد مي‌گيرد استدلال کند و بپذيرد.
   بايد توجه داشته باشيد به دليل تازگي موضوع آلودگي نوري و اينکه در اغلب موارد مخاطبين شما ساليان سال است که درکنار منابع نور مصنوعي لحظات خوبي را سپري کرده‌اند، شکستن اين باور که تا اين لحظه اين نوع استفاده از نور، غلط بوده و از اين به بعد به گونه‌اي ديگر باید رفتار کرد، نياز به زمان و طي روندي حساب شده و باور کردني دارد. اينکه به مخاطبانمان بگوييم چراغ‌هايتان را کنترل يا خاموش کنيد چون ما نمي‌توانيم ستارگان را ببينيم به مذاق اغلب آن‌ها خوش نمي‌آيد. شما مي‌بايست بتوانيد با سليقه و زبان مخاطبانتان غير مستقيم و آرام به مقصود خود نزديک شويد.
شیوه های ساده کردن مطالب
   جهت ساده تر کردن مفاهیم آلودگی نوری می توانید در کارگاه های آموزشی، چراغ قوه ای را مثال بزنید که در خواب و یا در زمان رصد در فاصله بسیار نزدیک از چشم شما روشن می شود. و یا به خیره شدن به نور خورشید و یا جوشکاری و حتی تاباندن نور شدید به صورت متهم در اعترافات اشاره کنید تا مخاطب رفته رفته با فضای کار آشنا شود.

شما می توانید با امکاناتی محدود فعالیت های زیر را در غرفه های روز نجوم انجام دهید:
•    نصب شعارهای مبارزه با آلودگی نوری
•    نصب عکس های مقایسه ای آسمان دارای آلودگی نوری و عاری از آن.
•    نمایش فیلم آلودگی نوری(با ارسال آدرس خود به ایمیل سایت یک نسخه از آن برای شما ارسال می شود)
•    نمایش عکس های آلودگی نوری بوسیله ویدئو پرژکتور
•    ترسیم و نمایش دو شهر دارای آلودگی نوری و بدون آلودگی نوری که هر کدام در دارا بودن یک آسمان پر ستاره متفاوت می باشند. و شرح وقایع آن بصورت داستانی به کودکان.
•    ساختن کاردستی با موضوع سرپوش های لامپ

   شما  می توانید با ساخت سرپوش هایی بر روی لامپ ها بصورت نمادین نور را استاندارد کنید و با طنابی که به سرپوش متصل است آن را بصورت دستی بالا و پائین برده تا تماشاگران متوجه تفاوت های نور استاندارد با غیر استاندارد و آزاردهنده گردند.

 

 

 

 

 

با چنین تصویری می توانید مشکلات زاویه غلط روشنایی را توضیح دهید. تصویر سمت چپ زمانی است که منبع نور قوی به چشم شما می رسد و در اصطلاح خیرگی را بوجود می آورد. و با اصلاح آن(تصویر راست)و رسیدن به زوایه صفر درجه نسبت به سطح زمین شما جزئیات اطراف خود را به راحتی می بینید.

 

 

 

 

با ساخت چنین کاردستی ساده ای می توانید اتلاف انرژی روشنایی هایی که آسمان را مستقیم نشانه می روند را نشان دهید. بهتر است به این نکته اشاره کنید که عمده روشنایی هایی که امروزه در فضاهای تفریحی استفاده می کنند از این نوع می باشد. به سایه هایی که در زیر پایه چراغ تشکیل شده دقت نمائید. یعنی دقیقن همان جایی که باید روشن باشد خاموش است. حواستان باشد كه براي اجراي اين طرح احتياج به محيط تاريك يا يك اتاق تاريك داريد.

 

 

 

ماکتی از شهر و دو نوع روشنایی استاندارد و غیر استاندارد و تفاوتی که در رویت اجسام دارد. تصویر راست: حاصل زاویه استاندارد روشنایی است و تصویر چپ سرپوشی است که آسمان را نشانه رفته

 

 

 

 

 

شیوه های آموزشی:
عکاسی
در نمایشگاه ها و کارگاه ها و کلاس های آموزشی نسبت به سن مخاطب می توانید پس از اطلاع رسانی و آگاه سازی، مسابقه عکاسی از روشنایی های غیر استاندارد اطرافمان بر پا کنید. بدین صورت شرکت کننده پس از جستجو و استفاده از اطلاعات دریافتی با این شیوه در همان لحظه آموخته و در ذهنش نهادینه می شود.
به تصاویری که علاقمندان به نجوم در روز نجوم 1388 گرفته اند توجه کنید.

 

 

 

 

 

 

 

جدول
طراحی جدولی با سوالات مربوط به آلودگی نوری و حل آن توسط مخاطبان نیز از دیگر شیوه های به چالش کشیدن او و به خاطر سپردن طولانی مدت اطلاعات دریافتی اش می باشد.

 

 

 

نقاشی
   با تهیه یک میز بزرگ و تعدادی مداد رنگی، کودکان را می توان وارد این مقوله کرد و تصاویر ذهنیشان را بر روی کاغد پیاده نمود. یا حتی با استفاده از این نقاشی ها آن ها را به بازی آلودگی نوری دعوت کرد.

 

پیمان نامه:
در پایان آموزه های غرفه آلودگی نوری می توانید با تشویق شرکت کنندگان به امضاء یک بیانیه مشترک آن ها را با هم همدل و همراه کنیم تا تنها خاطره این روز به یادگار نمانده و خود را عضوی از دوستداران نور استاندارد و آسمان تاریک بدانند.
 
پیمان نامه حامیان آسمان پر ستاره:
ما سهمی از شهروندان کره زمین که بعلت سکونت در شهر های بزرگ دیگر فقط خاطرات شبهای پر ستاره را در ذهن مرور می نماییم، با هدف کنترل و کاهش آلودگی نوری و تاثیر بر نورهای مزاحم شب و به پاسداشت حفظ طبیعت خدادادی خویش و سایر مخلوقات به جهت به ارث گذاشتن آن چه ا زگذشتگان خود به امانت گرفته ایم هم پیمان می شویم تا:
1- در منزل یا محل کار خود از الگوهای نورپردازی صحیح استفاده کنیم.
2- برای انجام فعالتهای روزانه تا حد امکان از نور خورشید استفاده کرده و استفاده از نورهای مصنوعی را محدود کنیم.
3- در صورت مشاهده موارد استفاده از نور توسط شهروندان، به برقراری ارتباط موثر تلاش خواهیم نمود نسبت به رفع آن اقدام نماییم.
4- در نوشتن نامه یا تماس تلفنی با مدیریت شهری یا سایر مسئولین مرتبط از آنها بخواهیم برای حفظ تاریکی آسمان شب با عوامل آلودگی نوری مقابله کرده و نکات مربوط به نورپردازی سالم را در طرح های خود رعایت کنند.
5- آنچه درباره آلودگی نوری و روشهای کنترل آن آموخته ایم، به دیگران نیز آموزش دهیم.

    به امید آسمان پر ستاره                                                                                                                      

 

 

 

برخی از جملات نوشته شده در کنار امضاها:

 آسمان جزئی از وجود من است= بابک امین تفرشی
 مرگ بر تولید کنندگان نور اضافی= اشین زاکاریان
 آسمانت تاریک = مصطفی خسروی
 آسمان زندگیمان بایستی همواره پر ستاره باشد= علیرضا وفا
 با آرزوی موفقیت برای شما و دوستان خوب آسمان شب = مهندس حنیفی، شرکت نورگستر
 آسمان بدون مرز، جهان بدون جنگ(محسن موحدی پاریزی، دبیر انجمن نجوم رصدخانه شهرداری سیرجان SCO )
 ستاره ها نهفته در آسمان ابری، دلم گرفته ای دوست هوای گریه با دارم (موفق باشیم) = محمد فکری
 من امیدوارم دوباره بتوانیم آسمان پر ستاره را مشاهده کنیم. این آلودگینوری شهر واقعاً سر مرا درد می آورد= روزبه
 آسمان پر ستاره آرزوی جمعی ماست، پس به امید آن روز = مریم
 با کمال میل و تشکر = فرهنگی بازنشسته
 به امید آسمانی پر ستاره و تلاشی موثرتر(صبا)
 به گمانم فردا روز خوبی باشد، صورت ماه به من می گوید = عازین
 به امیمد استفاده بهینه از نور = روزبهانی
 به امید آنکه اسمان دیگر طبیعت فراموش شده نباشد = صادقی
 دلمان برای دیدار ستاره های روی پشت بام در تهارن تنگ شده است = سحر معروفی
 زندگی زیباست، آسمانی پر ستاره = ستاره کمالی
 امضاء = یاسمن اسماعیلی 9 ساله
 من آسمان را دوست دارم و سعی می کنم آسمان را آلوده نکنم = امیر حسین مدنی
 مرگ بر کسانیکه نورافشانی تولید می کنند. = امیر مهدی
 شبی پر ستاره آرزوست = ساعی
 به امید روزی که آلودگی نوری نیر مانند آلودگی صوتی برای همه قابل درک باشد و اقدامات عملی در جهت مقابله با آن انجام پذیرد = سعیدی
 بسیار موافقم = فراز خانشی، دوم راهنمایی
 دوستدار روزهای پاک و پر ستاره
 امید وارم بتوانم سهمی رادر این مورد به خود اختصاص داده و برای یک آسمان پر ستاره کاری انجام دهم
 به امید روزی که مسئولین غیر مسئول ما از خواب عمکیق علم ستیزی بیدارشوند
 آسمان پر ستاره را دوست داریم
 آلودگی نوری کٌشت مرا!
 به امید دیدن آسمانی پر ستاره در شبهای تهران
 امیدوارم آسمان شبهای تهران ما هم روزی ستاره دار شود.
 هر کجا هستم باشم ،(اصلا مهم نیست)  آسمان مال من است.
 لامپ اضافی خاموش
 باز هم شب آمده ، می روم به پشت بام ، می زنم صدا بلند، آی ستاره ها سلام، می شود از آسمان، تا زمین سفر کنید، خواب امشب مرا، شاعرانه تر کنید = مهردادی
 آسمان شب را خاموش کنید
 انشا اله روزی برسد تا طبیعت را آنطوری که هست بپذیریم نه آنطوری که می خواهیم
 زندگی با پیروی از تکنولوژی خوب است، اما نباید جای طبیعت رخدادی را بگیرد.
 امیدوارم برای یک ساعت هم که شده برق بره
 به امید روزی که آ سمان و ستاره های دور مثل چراغ اتاق به ما نزدیک باشند.
 ما جزئی از طبیعت هستیم، صاحب آن نیستیم
 به امید روزی که تعداد ستاره های آسمان تهران را نتوان شمرد.
 من آسمان پر ستاره را بیشتر از چراغهای شهر دوستدارم و برای رسیدن به آن تلاش می کنم

جملات مورد استفاده:
 

    آلودگي نوري: نور مصنوعي كه در زمان و مكان نامناسب از استاندارد خود خارج شده و با كيفيت نامطلوب محيط زيست و آسمان شب را آزاردهنده و آلوده مي سازد.
    آلودگي نوري= اتلاف انرژی
    بيش از نيمي از جمعيت آمريكا راه شيري را نديده اند در ایران چطور؟ 
    زنده باد نور استاندارد.
    ستارگان يادآور اين مطلب هستندكه مرزهاي جهان بي انتهاست.
    ما مخالف نور مصنوعي نيستيم.
    ما بايد اثر نور را ببينيم نه لامپ را.
    هرکجا هستم باشم آسمان مال من است، آسمان پر ستاره حق من است.
    آیا می دانید با روشن شدن هر چراغ زمینی چند چراغ آسمانی خاموش می شود
    آلودگي نوري كه باعث كم فروغي سترگان مي‌شود همان نورهاي آزاردهنده در زندگي ما است.
    منبع نوري استاندارد است كه تنها بتوان نور آن را ديد نه چراغ آن را.
    ما مخالف استفاده از نور مصنوعي نيستيم. نور عنصر حيات امروز نسل ما است. در حقيقت ما مخالف استفاده از نور غير استاندارد و نامطلوب هستيم.
    ستارگان يادآور اين مطلب هستند كه مرزهاي جهان بي انتها است.
    چراغ وسيله تزئين نيست،‌ بلكه ابزاريست براي نشان دادن زيبايي ها.
    «آلودگي نوري» را سال‌ها پيش شاعر بلند آوازه كشورمان، سهراب سپهري، به قتل ئمهتاب به فرمان نئون تعبير كرده بود.
    كداميك زيباترند؟‌ آسماني پر ستاره كه ساخته دست پروردگار است يا زميني پر نور كه سليقه آدمي است؟!!




موفق و پیروز بمانید.
سید حامد میرزاخلیل
صفورا زواران حسینی/ کارشناس و آموزشگر محیط زیست